مورهای پت دار
Tussock moth
Class:Insecta
Order :Lipidoptera
Family:Lymantriidae
Genus :Lymantria
Species:dispar
این مور ها که در زبان انگلیسی به آن ها Tussock moth می گویند دارای انواع متعددی هستند و بیشتر به فامیلیLymantriidae متعلق بوده و یک نوع آن Orgyia pseudotsugata می باشد. بنا به این دلیل که در مورد این حشرات در کشور عزیز ما تا اکنون تحقیقات وسیع و کاملی صورت نگرفته است، لهذا بنده به تحقیقات صورت گرفته توسط محققین آمریکایی در آمریکا در مورد این حشرات اشاره می نمایم. مورهای پت دار از مهم ترین برگ خوار های دو نبات True fir و Douglas fir که از انواع صنوبر ها می باشند در آمریکا به حساب می روند و یکی دیگر از مهم ترین نمونه های آن ها شبپرک جیپسی بوده. حملات شدید مور های پت دار در مناطق: انگلستان، کلمبیا، ایداهو، واشنگتن، اوریگان، نوادا، کالیفورنیا، آریزونا، مکزیک و در کشور ما در مناطق شمالی و ولایات غزنی و غور گزارش شده اند.
شیوع مور های پت دار در ابتدا بسیار شدید بوده که در نتیجه خسارات زیادی را به دو نبات متذکره وارد می نمایند ولی این خسارات و صدمات ناگهان کم شده که تقریباً بعد از یک و یا دو سال می باشد ولی گاهی بیش از دو سال نیز مشاهده شده اند مثلاً در مکزیک به مدت هفت سال به خسارت وارد کردن خود
دیده می توانیم معمولاً آن ها را در حال خزیدن بر روی زمین، درختان، علف های هرز و حتی در حال خزیدن بر روی ساختمان ها نیز دیده می توانیم. خورده شدن برگ های درختان غیر مثمر توسط مور های پت دار حداقل خسارتی که به نبات وارد می کنند این است که نبات را بسیار ضعیف ساخته تا جایی که رشد نبات را حتی تا چندین سال به تعویق می اندازند. بطور مثال بر اثر حمله مور های پت دار در کوه پایه های آبی در اوریگان و واشنگتن در حدود 39% کل درختان از بین رفتند .
شکل40 --4- کوه پایه های آبی در اوریگان |
مورهای پت دار سه میزبان را بیشتر از دیگر میزبان ها ترجیح می دهند و این ترجیح دادن بر اساس
موقعیت مکانی نبات میزبان می باشد، طوری که در مناطق شمالی مانند انگلستان، کلمبیا و شمال واشنگتن درخت Douglas fir (شکل41) ترجیح داده می شود. و در مناطق میانی و مرکزی مانند جنوب واشنگتن، اوریگان و ایداهو درخت Douglas fir و White fir (شکل42-3) ترجیح داده می شوند و حتی گاهی Grand fir (شکل41-4) نیز پذیرفته می شوند و در مناطق جنوبی مانند کالیفورنیا، نوادا، آریزونا و مکزیک White fir تنها نباتی است که ترجیح داده می شود. در بعضی از مواقع بعد از اینکه مور های پت دار نبات مورد پسند خود را از پای در آوردند، شروع به خوردن برگ های نباتات دیگری نیز می کنند و
گاهی حتی بوته ها را نیز می خورند. لارو مور های پت دار بر روی درختان:
شکل( 42-4 )White fir trees
|
شکل( 41-4 )-Grand fir trees |
Subalpine, Red fir, Ponderosa pine, Jeffrey pine, sugar pine, Engelmann spruce و Larch نیز دیده شده اند. این ها حتی به نباتات زینتی نیز خساره وارد می کنند.
شکل1-2-Douglas fir trees-(منبع: اینترنت) |
معمولاً اولین شیوع ویا حملا ت مور های پت دار در اواخر بهار شروع می شود و لارو های تازه از تخم خارج شده شروع به تغذیه از برگ های تازه می کنند. این لارو ها در ابتدا به صورت غیر برجسته بوده که کم کم در اواسط ماه سرطان لارو ها بزرگتر و پر رنگ تر شده و به راحتی قابل دید می گردند که در این زمان لارو ها از هر دو نوع برگ یعنی برگ های مسن و جدید تغذیه می کنند. شیوع و شروع به کار این نوع حشرات ابتدا از قسمت های بالایی نبات و قسمت های خارجی آن بوده و بعدا به طرف مرکز به پیش می روند، یعنی ابتدا برگ های شاخه ها را از نوک شاخه ها خورده به پیش می روند تا اینکه به خود ساقه اصلی برسند، همچنین این حشرات ضمن تغذیه از برگ ها از خود تار هایی می تنند و حالت تار عنکبوتی به درخت می دهند که با چسبانید ن هر چند برگ به هم و ایجاد لانه، لاروها با فراغ بال و دور از حمله پرندگان و یا حشرات شکاری به تغذیه می پردازند. در برج اسد با تبدیل شدن لارو ها به شفیره و یا پیوپا قسمت های بالایی بیشتر صنوبر ها به حالت عریان دیده می شوند چرا که تمام برگ های قسمت های بالایی نبات از بین می روند و در این زمان لارو هایی را که هنوز به حالت شفیره تبدیل نشده اند را دیده می توانیم که به طرف پایین نبات حرکت کرده و تمام نبات را از بین می برند و در نتیجه نبات خشک می شود (شکل43.)
شکل 43-4 خساره مور پتدار بالای برگ
همان طور که در مشاهده می کنید حشره بالغ مور پت دار به رنگ خاکستری تا قهوه ای و در بعضی نقاط سیاه رنگ می باشد، هم چنین آنتن ها پوشیده از پر ها بوده و پهنای بال آن ها از 2.5-3.1 سانتی متر متغیر می باشد. این شب پره ها دو جوره بال دارند که جوره جلویی آن ها خاکستری تا قهوه ای بوده و هم چنین دو لکه نامنظم تیره و چند لکه کوچک سفید رنگ نیز در آن ها به مشاهده می رسد، اما جوره دومی بال این ها قهوه ای می باشد.
شکل44-4 حشره بالغ مور پت دار |
حشره مؤنث در هنگام ظهور با جنس مذکر تفاوت زیادی دارد طوری که دارای بال های ابتدایی و کوچک اند، همچنین دارای آنتن کوچک نخ مانند، یک شکم کلا ن که در حدود 1.9 سانتی متر طول داشته و به رنگ خاکستری می باشد .شکم شان هر چه به طرف انتها می رویم تیره تر می باشد. این ها عموماً تخم هایشان را به صورت کتله ای و یک جا میگذارند .بعد به دور آن پیله می تنند هم چنین قابل ذکر است که حشرات ماده توانایی پرواز کردن را به دلیل وزن زیاد شان و چسبیده بود ن بال هایشان به یکدیگر ندارند
لارو های جوان که طول شان 4-7 میلی متر می باشد، بدن شان پوشیده از موی های کوچک بوده که با گذشت زمان این موی ها نیز بزرگ تر می شوند(شکل45-4).
شکل( 45-4 ) لارو جوان مور پت
لارو های کامل طول شان به 3.1 سانتی متر می رسد و خیلی پر رنگ تر از لارو های جوان هستند، هم چنین دارای دو زائده اند که شبیه هم هستند و به صورت شاخ می باشند و این زائده ها در بالای سر قرار دارند، علاوه بر این دو زائده شاخ مانند یک زائده دیگر نیز در قسمت عقب بدن لارو وجود دارد که از نظر طول از هر دو زائده شاخ مانند جلویی جانور بزرگتر و محکم تر می باشد. هم چنین در قسمت بالای چهار بند بدن حشره چهار خال و یا زگیل وجود دارد که در دیگر قسمت ها وجود ندارد. باقی قسمت ها به جز پا ها و سر پوشیده از موی های نخ مانند و قرمز می باشد. لارو ها گاهی از رنگ روشن به تیره تبدیل می شوند اما دو رنگ در آن ها باقی می ماند که این رنگ ها عبارتند از رنگ سفید و رنگ خرمایی موی ها می باشد نکته مهم در مورد موی های
شکل ( 46--4 ) حساسیت انسانها به مور پت دار
مور های پت دار مسئله حساسیت زدایی آن ها می باشد که برای دیگر جانواران به شمول انسان ها به وجود آورده می توانند چرا که در اغلب مور های پت دار این موی ها دارای خاصیت زهری هستند. مثلاً طوریکه از منطقه تیوره ولایت غور توسط مأمورین زراعت بازدید به عمل آمد به مشاهده رسید که آن دسته از مواشی که از آب جوی هائیکه از زیر درختان مصاب به این آفت می گذشت نوشیده اند با حساسیت شدید در قسمت دهان مواجه شدند، هم چنین یکی از کارمندان حفاظه نباتات اخیراً (دلو 1386) در جریان مجادله علیه این آفت در ولایت غزنی از ناحیه صورت دچار مشکل گردیده بود
مور های پت دار فقط یک نسل در سال دارند. شب پره های بالغ در اواخر سرطان تا به عقرب کم کم ظهور می کنند. جنس مذکر پرواز خود را بر اساس دو فاکتور انجام می دهند که این دو فاکتور عبارتند
از نور و حرارت که عموماً در اواسط روز شروع می شود، در عصر بسیار زیاد شده و در تاریکی دوباره
کاهش پیدا می کند. جنس مؤنث نوعی از فرامون جنسی را از خود خارج ساخته و در فضا منتشر می کنند
که زمانی که جنس مذکر در حال پرواز کردن می باشد آن را حس کرده و به طرف جنس ماده حرکت کند جنس مؤنث این کار را بلافاصله بعد از خارج شدن از پیوپا یا پیله انجام می دهد و با جذ ب شد ن جنس مذکر شروع به جفت گیری کرده و بعد از آن تخم ها را در جای امنی دفن کرده و بعد به دور آن تار می تند. هر جنس مونث تخم های خود را به صورت علیعده و کتله ای می گذارد که قطر این کتله به 1.3 سانتی متر می رسد. هم چنین این کتله ها که بیشتر توسط موی های جنس مونث تشکیل شده، خشک و بسیار محکم می باشد. تخم ها ممکن است فقط چند تا و گاهی نیز تا 350 عدد برسند. تخم ها کروی بوده، دارای رنگ سفید و در یک تا سه لایه یا طبقه قرار دارند.تعداد تخم هایی که جنس مونث می گذارد بستگی به موقعیت جغرافیایی دارد، طبق بررسی های صورت گرفته کتله های تخم در مناطق جنوبی تعداد تخم های شان بیشتر از مناطق شمالی بوده و این به این معنی است که آب و هوای مناطق جنوبی برای رشد این نوع حشرات مناسب تر بوده. بعد از اینکه تخم گذاری به پایان رسید، افراد ماده می میرند و تخم ها به داخل پیل پشم مانند خود مانده و زمستان گذرانی می کنند. نوزاد ها در اواخر ثور تا اوایل جوزا از تخم ها خارج شده که مطابق است با جوانه زدن و رشد شاخه های فرعی و انشعابات شاخه های درختان میزبان که بعد از یک تا هفت روز از خارج شدن از تخم ها، لارو های کوچک شروع به تغذیه کردن از نباتات میزبان می کنند. هم چنین باد نیز در انتشار این ها نقش داشته، طوری که وقتی لارو از بالای شاخ و برگ ها پایین می افتد همانند جولاگک ها نوعی تار ابریشمی از خود می سازند و توسط آن ها آویزان می شوند این تار ها به آن ها اجازه می دهد تا باد حرکت شان داده و به روی درخت دیگری پرتاب شوند. رشد لارو ها در ابتدا بسیار کند بوده ولی به تدریج با انجام دادن عملی پوست اندازی بر سرعت آن افزوده می شود، این ها چهار الی شش بار عملیه پوست اندازی را انجام می دهند. زمانی که لارو ها جوان هستند فقط به تغذیه از برگ های شاخچه های جوان اقدام می ورزند ولی با بزرگ تر شدن شان تغذیه را از شاخ و برگ های قدیمی نیز شروع کرده. لارو ها در اواخر سرطان تا اواخر اسد کم کم به پیوپا مبدل می شوند و در داخل پیله باریک خود که دارای حاشیه های ضخیم و وسط آن نازک می باشند و با موی های آن ها ترکیب شده قرار می گیرند. مرحله تشکیل پیوپا در حدود ده الی هجده روز را در بر می گیرد و این بستگی به حرارت دارد.
شکل ( 47-4 ) تخم، پیوپا و حشرۀ بالغ مور پت دار
مورهای پت دار
Tussock moth
Class:Insecta
Order :Lipidoptera
Family:Lymantriidae
Genus :Lymantria
Species:dispar
این مور ها که در زبان انگلیسی به آن ها Tussock moth می گویند دارای انواع متعددی هستند و بیشتر به فامیلیLymantriidae متعلق بوده و یک نوع آن Orgyia pseudotsugata می باشد. بنا به این دلیل که در مورد این حشرات در کشور عزیز ما تا اکنون تحقیقات وسیع و کاملی صورت نگرفته است، لهذا بنده به تحقیقات صورت گرفته توسط محققین آمریکایی در آمریکا در مورد این حشرات اشاره می نمایم. مورهای پت دار از مهم ترین برگ خوار های دو نبات True fir و Douglas fir که از انواع صنوبر ها می باشند در آمریکا به حساب می روند و یکی دیگر از مهم ترین نمونه های آن ها شبپرک جیپسی بوده. حملات شدید مور های پت دار در مناطق: انگلستان، کلمبیا، ایداهو، واشنگتن، اوریگان، نوادا، کالیفورنیا، آریزونا، مکزیک و در کشور ما در مناطق شمالی و ولایات غزنی و غور گزارش شده اند.
شیوع مور های پت دار در ابتدا بسیار شدید بوده که در نتیجه خسارات زیادی را به دو نبات متذکره وارد می نمایند ولی این خسارات و صدمات ناگهان کم شده که تقریباً بعد از یک و یا دو سال می باشد ولی گاهی بیش از دو سال نیز مشاهده شده اند مثلاً در مکزیک به مدت هفت سال به خسارت وارد کردن خود
دیده می توانیم معمولاً آن ها را در حال خزیدن بر روی زمین، درختان، علف های هرز و حتی در حال خزیدن بر روی ساختمان ها نیز دیده می توانیم. خورده شدن برگ های درختان غیر مثمر توسط مور های پت دار حداقل خسارتی که به نبات وارد می کنند این است که نبات را بسیار ضعیف ساخته تا جایی که رشد نبات را حتی تا چندین سال به تعویق می اندازند. بطور مثال بر اثر حمله مور های پت دار در کوه پایه های آبی در اوریگان و واشنگتن در حدود 39% کل درختان از بین رفتند .
شکل40 --4- کوه پایه های آبی در اوریگان |
مورهای پت دار سه میزبان را بیشتر از دیگر میزبان ها ترجیح می دهند و این ترجیح دادن بر اساس
موقعیت مکانی نبات میزبان می باشد، طوری که در مناطق شمالی مانند انگلستان، کلمبیا و شمال واشنگتن درخت Douglas fir (شکل41) ترجیح داده می شود. و در مناطق میانی و مرکزی مانند جنوب واشنگتن، اوریگان و ایداهو درخت Douglas fir و White fir (شکل42-3) ترجیح داده می شوند و حتی گاهی Grand fir (شکل41-4) نیز پذیرفته می شوند و در مناطق جنوبی مانند کالیفورنیا، نوادا، آریزونا و مکزیک White fir تنها نباتی است که ترجیح داده می شود. در بعضی از مواقع بعد از اینکه مور های پت دار نبات مورد پسند خود را از پای در آوردند، شروع به خوردن برگ های نباتات دیگری نیز می کنند و
گاهی حتی بوته ها را نیز می خورند. لارو مور های پت دار بر روی درختان:
شکل( 42-4 )White fir trees
|
شکل( 41-4 )-Grand fir trees |
Subalpine, Red fir, Ponderosa pine, Jeffrey pine, sugar pine, Engelmann spruce و Larch نیز دیده شده اند. این ها حتی به نباتات زینتی نیز خساره وارد می کنند.
شکل1-2-Douglas fir trees-(منبع: اینترنت) |
معمولاً اولین شیوع ویا حملا ت مور های پت دار در اواخر بهار شروع می شود و لارو های تازه از تخم خارج شده شروع به تغذیه از برگ های تازه می کنند. این لارو ها در ابتدا به صورت غیر برجسته بوده که کم کم در اواسط ماه سرطان لارو ها بزرگتر و پر رنگ تر شده و به راحتی قابل دید می گردند که در این زمان لارو ها از هر دو نوع برگ یعنی برگ های مسن و جدید تغذیه می کنند. شیوع و شروع به کار این نوع حشرات ابتدا از قسمت های بالایی نبات و قسمت های خارجی آن بوده و بعدا به طرف مرکز به پیش می روند، یعنی ابتدا برگ های شاخه ها را از نوک شاخه ها خورده به پیش می روند تا اینکه به خود ساقه اصلی برسند، همچنین این حشرات ضمن تغذیه از برگ ها از خود تار هایی می تنند و حالت تار عنکبوتی به درخت می دهند که با چسبانید ن هر چند برگ به هم و ایجاد لانه، لاروها با فراغ بال و دور از حمله پرندگان و یا حشرات شکاری به تغذیه می پردازند. در برج اسد با تبدیل شدن لارو ها به شفیره و یا پیوپا قسمت های بالایی بیشتر صنوبر ها به حالت عریان دیده می شوند چرا که تمام برگ های قسمت های بالایی نبات از بین می روند و در این زمان لارو هایی را که هنوز به حالت شفیره تبدیل نشده اند را دیده می توانیم که به طرف پایین نبات حرکت کرده و تمام نبات را از بین می برند و در نتیجه نبات خشک می شود (شکل43.)
شکل 43-4 خساره مور پتدار بالای برگ
همان طور که در مشاهده می کنید حشره بالغ مور پت دار به رنگ خاکستری تا قهوه ای و در بعضی نقاط سیاه رنگ می باشد، هم چنین آنتن ها پوشیده از پر ها بوده و پهنای بال آن ها از 2.5-3.1 سانتی متر متغیر می باشد. این شب پره ها دو جوره بال دارند که جوره جلویی آن ها خاکستری تا قهوه ای بوده و هم چنین دو لکه نامنظم تیره و چند لکه کوچک سفید رنگ نیز در آن ها به مشاهده می رسد، اما جوره دومی بال این ها قهوه ای می باشد.
شکل44-4 حشره بالغ مور پت دار |
حشره مؤنث در هنگام ظهور با جنس مذکر تفاوت زیادی دارد طوری که دارای بال های ابتدایی و کوچک اند، همچنین دارای آنتن کوچک نخ مانند، یک شکم کلا ن که در حدود 1.9 سانتی متر طول داشته و به رنگ خاکستری می باشد .شکم شان هر چه به طرف انتها می رویم تیره تر می باشد. این ها عموماً تخم هایشان را به صورت کتله ای و یک جا میگذارند .بعد به دور آن پیله می تنند هم چنین قابل ذکر است که حشرات ماده توانایی پرواز کردن را به دلیل وزن زیاد شان و چسبیده بود ن بال هایشان به یکدیگر ندارند
لارو های جوان که طول شان 4-7 میلی متر می باشد، بدن شان پوشیده از موی های کوچک بوده که با گذشت زمان این موی ها نیز بزرگ تر می شوند(شکل45-4).
شکل( 45-4 ) لارو جوان مور پت
لارو های کامل طول شان به 3.1 سانتی متر می رسد و خیلی پر رنگ تر از لارو های جوان هستند، هم چنین دارای دو زائده اند که شبیه هم هستند و به صورت شاخ می باشند و این زائده ها در بالای سر قرار دارند، علاوه بر این دو زائده شاخ مانند یک زائده دیگر نیز در قسمت عقب بدن لارو وجود دارد که از نظر طول از هر دو زائده شاخ مانند جلویی جانور بزرگتر و محکم تر می باشد. هم چنین در قسمت بالای چهار بند بدن حشره چهار خال و یا زگیل وجود دارد که در دیگر قسمت ها وجود ندارد. باقی قسمت ها به جز پا ها و سر پوشیده از موی های نخ مانند و قرمز می باشد. لارو ها گاهی از رنگ روشن به تیره تبدیل می شوند اما دو رنگ در آن ها باقی می ماند که این رنگ ها عبارتند از رنگ سفید و رنگ خرمایی موی ها می باشد نکته مهم در مورد موی های
شکل ( 46--4 ) حساسیت انسانها به مور پت دار
مور های پت دار مسئله حساسیت زدایی آن ها می باشد که برای دیگر جانواران به شمول انسان ها به وجود آورده می توانند چرا که در اغلب مور های پت دار این موی ها دارای خاصیت زهری هستند. مثلاً طوریکه از منطقه تیوره ولایت غور توسط مأمورین زراعت بازدید به عمل آمد به مشاهده رسید که آن دسته از مواشی که از آب جوی هائیکه از زیر درختان مصاب به این آفت می گذشت نوشیده اند با حساسیت شدید در قسمت دهان مواجه شدند، هم چنین یکی از کارمندان حفاظه نباتات اخیراً (دلو 1386) در جریان مجادله علیه این آفت در ولایت غزنی از ناحیه صورت دچار مشکل گردیده بود
مور های پت دار فقط یک نسل در سال دارند. شب پره های بالغ در اواخر سرطان تا به عقرب کم کم ظهور می کنند. جنس مذکر پرواز خود را بر اساس دو فاکتور انجام می دهند که این دو فاکتور عبارتند
از نور و حرارت که عموماً در اواسط روز شروع می شود، در عصر بسیار زیاد شده و در تاریکی دوباره
کاهش پیدا می کند. جنس مؤنث نوعی از فرامون جنسی را از خود خارج ساخته و در فضا منتشر می کنند
که زمانی که جنس مذکر در حال پرواز کردن می باشد آن را حس کرده و به طرف جنس ماده حرکت کند جنس مؤنث این کار را بلافاصله بعد از خارج شدن از پیوپا یا پیله انجام می دهد و با جذ ب شد ن جنس مذکر شروع به جفت گیری کرده و بعد از آن تخم ها را در جای امنی دفن کرده و بعد به دور آن تار می تند. هر جنس مونث تخم های خود را به صورت علیعده و کتله ای می گذارد که قطر این کتله به 1.3 سانتی متر می رسد. هم چنین این کتله ها که بیشتر توسط موی های جنس مونث تشکیل شده، خشک و بسیار محکم می باشد. تخم ها ممکن است فقط چند تا و گاهی نیز تا 350 عدد برسند. تخم ها کروی بوده، دارای رنگ سفید و در یک تا سه لایه یا طبقه قرار دارند.تعداد تخم هایی که جنس مونث می گذارد بستگی به موقعیت جغرافیایی دارد، طبق بررسی های صورت گرفته کتله های تخم در مناطق جنوبی تعداد تخم های شان بیشتر از مناطق شمالی بوده و این به این معنی است که آب و هوای مناطق جنوبی برای رشد این نوع حشرات مناسب تر بوده. بعد از اینکه تخم گذاری به پایان رسید، افراد ماده می میرند و تخم ها به داخل پیل پشم مانند خود مانده و زمستان گذرانی می کنند. نوزاد ها در اواخر ثور تا اوایل جوزا از تخم ها خارج شده که مطابق است با جوانه زدن و رشد شاخه های فرعی و انشعابات شاخه های درختان میزبان که بعد از یک تا هفت روز از خارج شدن از تخم ها، لارو های کوچک شروع به تغذیه کردن از نباتات میزبان می کنند. هم چنین باد نیز در انتشار این ها نقش داشته، طوری که وقتی لارو از بالای شاخ و برگ ها پایین می افتد همانند جولاگک ها نوعی تار ابریشمی از خود می سازند و توسط آن ها آویزان می شوند این تار ها به آن ها اجازه می دهد تا باد حرکت شان داده و به روی درخت دیگری پرتاب شوند. رشد لارو ها در ابتدا بسیار کند بوده ولی به تدریج با انجام دادن عملی پوست اندازی بر سرعت آن افزوده می شود، این ها چهار الی شش بار عملیه پوست اندازی را انجام می دهند. زمانی که لارو ها جوان هستند فقط به تغذیه از برگ های شاخچه های جوان اقدام می ورزند ولی با بزرگ تر شدن شان تغذیه را از شاخ و برگ های قدیمی نیز شروع کرده. لارو ها در اواخر سرطان تا اواخر اسد کم کم به پیوپا مبدل می شوند و در داخل پیله باریک خود که دارای حاشیه های ضخیم و وسط آن نازک می باشند و با موی های آن ها ترکیب شده قرار می گیرند. مرحله تشکیل پیوپا در حدود ده الی هجده روز را در بر می گیرد و این بستگی به حرارت دارد.
شکل ( 47-4 ) تخم، پیوپا و حشرۀ بالغ مور پت دار
مورهای پت دار
Tussock moth
Class:Insecta
Order :Lipidoptera
Family:Lymantriidae
Genus :Lymantria
Species:dispar
این مور ها که در زبان انگلیسی به آن ها Tussock moth می گویند دارای انواع متعددی هستند و بیشتر به فامیلیLymantriidae متعلق بوده و یک نوع آن Orgyia pseudotsugata می باشد. بنا به این دلیل که در مورد این حشرات در کشور عزیز ما تا اکنون تحقیقات وسیع و کاملی صورت نگرفته است، لهذا بنده به تحقیقات صورت گرفته توسط محققین آمریکایی در آمریکا در مورد این حشرات اشاره می نمایم. مورهای پت دار از مهم ترین برگ خوار های دو نبات True fir و Douglas fir که از انواع صنوبر ها می باشند در آمریکا به حساب می روند و یکی دیگر از مهم ترین نمونه های آن ها شبپرک جیپسی بوده. حملات شدید مور های پت دار در مناطق: انگلستان، کلمبیا، ایداهو، واشنگتن، اوریگان، نوادا، کالیفورنیا، آریزونا، مکزیک و در کشور ما در مناطق شمالی و ولایات غزنی و غور گزارش شده اند.
شیوع مور های پت دار در ابتدا بسیار شدید بوده که در نتیجه خسارات زیادی را به دو نبات متذکره وارد می نمایند ولی این خسارات و صدمات ناگهان کم شده که تقریباً بعد از یک و یا دو سال می باشد ولی گاهی بیش از دو سال نیز مشاهده شده اند مثلاً در مکزیک به مدت هفت سال به خسارت وارد کردن خود
دیده می توانیم معمولاً آن ها را در حال خزیدن بر روی زمین، درختان، علف های هرز و حتی در حال خزیدن بر روی ساختمان ها نیز دیده می توانیم. خورده شدن برگ های درختان غیر مثمر توسط مور های پت دار حداقل خسارتی که به نبات وارد می کنند این است که نبات را بسیار ضعیف ساخته تا جایی که رشد نبات را حتی تا چندین سال به تعویق می اندازند. بطور مثال بر اثر حمله مور های پت دار در کوه پایه های آبی در اوریگان و واشنگتن در حدود 39% کل درختان از بین رفتند .
شکل40 --4- کوه پایه های آبی در اوریگان |
مورهای پت دار سه میزبان را بیشتر از دیگر میزبان ها ترجیح می دهند و این ترجیح دادن بر اساس
موقعیت مکانی نبات میزبان می باشد، طوری که در مناطق شمالی مانند انگلستان، کلمبیا و شمال واشنگتن درخت Douglas fir (شکل41) ترجیح داده می شود. و در مناطق میانی و مرکزی مانند جنوب واشنگتن، اوریگان و ایداهو درخت Douglas fir و White fir (شکل42-3) ترجیح داده می شوند و حتی گاهی Grand fir (شکل41-4) نیز پذیرفته می شوند و در مناطق جنوبی مانند کالیفورنیا، نوادا، آریزونا و مکزیک White fir تنها نباتی است که ترجیح داده می شود. در بعضی از مواقع بعد از اینکه مور های پت دار نبات مورد پسند خود را از پای در آوردند، شروع به خوردن برگ های نباتات دیگری نیز می کنند و
گاهی حتی بوته ها را نیز می خورند. لارو مور های پت دار بر روی درختان:
شکل( 42-4 )White fir trees
|
شکل( 41-4 )-Grand fir trees |
Subalpine, Red fir, Ponderosa pine, Jeffrey pine, sugar pine, Engelmann spruce و Larch نیز دیده شده اند. این ها حتی به نباتات زینتی نیز خساره وارد می کنند.
شکل1-2-Douglas fir trees-(منبع: اینترنت) |
معمولاً اولین شیوع ویا حملا ت مور های پت دار در اواخر بهار شروع می شود و لارو های تازه از تخم خارج شده شروع به تغذیه از برگ های تازه می کنند. این لارو ها در ابتدا به صورت غیر برجسته بوده که کم کم در اواسط ماه سرطان لارو ها بزرگتر و پر رنگ تر شده و به راحتی قابل دید می گردند که در این زمان لارو ها از هر دو نوع برگ یعنی برگ های مسن و جدید تغذیه می کنند. شیوع و شروع به کار این نوع حشرات ابتدا از قسمت های بالایی نبات و قسمت های خارجی آن بوده و بعدا به طرف مرکز به پیش می روند، یعنی ابتدا برگ های شاخه ها را از نوک شاخه ها خورده به پیش می روند تا اینکه به خود ساقه اصلی برسند، همچنین این حشرات ضمن تغذیه از برگ ها از خود تار هایی می تنند و حالت تار عنکبوتی به درخت می دهند که با چسبانید ن هر چند برگ به هم و ایجاد لانه، لاروها با فراغ بال و دور از حمله پرندگان و یا حشرات شکاری به تغذیه می پردازند. در برج اسد با تبدیل شدن لارو ها به شفیره و یا پیوپا قسمت های بالایی بیشتر صنوبر ها به حالت عریان دیده می شوند چرا که تمام برگ های قسمت های بالایی نبات از بین می روند و در این زمان لارو هایی را که هنوز به حالت شفیره تبدیل نشده اند را دیده می توانیم که به طرف پایین نبات حرکت کرده و تمام نبات را از بین می برند و در نتیجه نبات خشک می شود (شکل43.)
شکل 43-4 خساره مور پتدار بالای برگ
همان طور که در مشاهده می کنید حشره بالغ مور پت دار به رنگ خاکستری تا قهوه ای و در بعضی نقاط سیاه رنگ می باشد، هم چنین آنتن ها پوشیده از پر ها بوده و پهنای بال آن ها از 2.5-3.1 سانتی متر متغیر می باشد. این شب پره ها دو جوره بال دارند که جوره جلویی آن ها خاکستری تا قهوه ای بوده و هم چنین دو لکه نامنظم تیره و چند لکه کوچک سفید رنگ نیز در آن ها به مشاهده می رسد، اما جوره دومی بال این ها قهوه ای می باشد.
شکل44-4 حشره بالغ مور پت دار |
حشره مؤنث در هنگام ظهور با جنس مذکر تفاوت زیادی دارد طوری که دارای بال های ابتدایی و کوچک اند، همچنین دارای آنتن کوچک نخ مانند، یک شکم کلا ن که در حدود 1.9 سانتی متر طول داشته و به رنگ خاکستری می باشد .شکم شان هر چه به طرف انتها می رویم تیره تر می باشد. این ها عموماً تخم هایشان را به صورت کتله ای و یک جا میگذارند .بعد به دور آن پیله می تنند هم چنین قابل ذکر است که حشرات ماده توانایی پرواز کردن را به دلیل وزن زیاد شان و چسبیده بود ن بال هایشان به یکدیگر ندارند
لارو های جوان که طول شان 4-7 میلی متر می باشد، بدن شان پوشیده از موی های کوچک بوده که با گذشت زمان این موی ها نیز بزرگ تر می شوند(شکل45-4).
شکل( 45-4 ) لارو جوان مور پت
لارو های کامل طول شان به 3.1 سانتی متر می رسد و خیلی پر رنگ تر از لارو های جوان هستند، هم چنین دارای دو زائده اند که شبیه هم هستند و به صورت شاخ می باشند و این زائده ها در بالای سر قرار دارند، علاوه بر این دو زائده شاخ مانند یک زائده دیگر نیز در قسمت عقب بدن لارو وجود دارد که از نظر طول از هر دو زائده شاخ مانند جلویی جانور بزرگتر و محکم تر می باشد. هم چنین در قسمت بالای چهار بند بدن حشره چهار خال و یا زگیل وجود دارد که در دیگر قسمت ها وجود ندارد. باقی قسمت ها به جز پا ها و سر پوشیده از موی های نخ مانند و قرمز می باشد. لارو ها گاهی از رنگ روشن به تیره تبدیل می شوند اما دو رنگ در آن ها باقی می ماند که این رنگ ها عبارتند از رنگ سفید و رنگ خرمایی موی ها می باشد نکته مهم در مورد موی های
شکل ( 46--4 ) حساسیت انسانها به مور پت دار
مور های پت دار مسئله حساسیت زدایی آن ها می باشد که برای دیگر جانواران به شمول انسان ها به وجود آورده می توانند چرا که در اغلب مور های پت دار این موی ها دارای خاصیت زهری هستند. مثلاً طوریکه از منطقه تیوره ولایت غور توسط مأمورین زراعت بازدید به عمل آمد به مشاهده رسید که آن دسته از مواشی که از آب جوی هائیکه از زیر درختان مصاب به این آفت می گذشت نوشیده اند با حساسیت شدید در قسمت دهان مواجه شدند، هم چنین یکی از کارمندان حفاظه نباتات اخیراً (دلو 1386) در جریان مجادله علیه این آفت در ولایت غزنی از ناحیه صورت دچار مشکل گردیده بود
مور های پت دار فقط یک نسل در سال دارند. شب پره های بالغ در اواخر سرطان تا به عقرب کم کم ظهور می کنند. جنس مذکر پرواز خود را بر اساس دو فاکتور انجام می دهند که این دو فاکتور عبارتند
از نور و حرارت که عموماً در اواسط روز شروع می شود، در عصر بسیار زیاد شده و در تاریکی دوباره
کاهش پیدا می کند. جنس مؤنث نوعی از فرامون جنسی را از خود خارج ساخته و در فضا منتشر می کنند
که زمانی که جنس مذکر در حال پرواز کردن می باشد آن را حس کرده و به طرف جنس ماده حرکت کند جنس مؤنث این کار را بلافاصله بعد از خارج شدن از پیوپا یا پیله انجام می دهد و با جذ ب شد ن جنس مذکر شروع به جفت گیری کرده و بعد از آن تخم ها را در جای امنی دفن کرده و بعد به دور آن تار می تند. هر جنس مونث تخم های خود را به صورت علیعده و کتله ای می گذارد که قطر این کتله به 1.3 سانتی متر می رسد. هم چنین این کتله ها که بیشتر توسط موی های جنس مونث تشکیل شده، خشک و بسیار محکم می باشد. تخم ها ممکن است فقط چند تا و گاهی نیز تا 350 عدد برسند. تخم ها کروی بوده، دارای رنگ سفید و در یک تا سه لایه یا طبقه قرار دارند.تعداد تخم هایی که جنس مونث می گذارد بستگی به موقعیت جغرافیایی دارد، طبق بررسی های صورت گرفته کتله های تخم در مناطق جنوبی تعداد تخم های شان بیشتر از مناطق شمالی بوده و این به این معنی است که آب و هوای مناطق جنوبی برای رشد این نوع حشرات مناسب تر بوده. بعد از اینکه تخم گذاری به پایان رسید، افراد ماده می میرند و تخم ها به داخل پیل پشم مانند خود مانده و زمستان گذرانی می کنند. نوزاد ها در اواخر ثور تا اوایل جوزا از تخم ها خارج شده که مطابق است با جوانه زدن و رشد شاخه های فرعی و انشعابات شاخه های درختان میزبان که بعد از یک تا هفت روز از خارج شدن از تخم ها، لارو های کوچک شروع به تغذیه کردن از نباتات میزبان می کنند. هم چنین باد نیز در انتشار این ها نقش داشته، طوری که وقتی لارو از بالای شاخ و برگ ها پایین می افتد همانند جولاگک ها نوعی تار ابریشمی از خود می سازند و توسط آن ها آویزان می شوند این تار ها به آن ها اجازه می دهد تا باد حرکت شان داده و به روی درخت دیگری پرتاب شوند. رشد لارو ها در ابتدا بسیار کند بوده ولی به تدریج با انجام دادن عملی پوست اندازی بر سرعت آن افزوده می شود، این ها چهار الی شش بار عملیه پوست اندازی را انجام می دهند. زمانی که لارو ها جوان هستند فقط به تغذیه از برگ های شاخچه های جوان اقدام می ورزند ولی با بزرگ تر شدن شان تغذیه را از شاخ و برگ های قدیمی نیز شروع کرده. لارو ها در اواخر سرطان تا اواخر اسد کم کم به پیوپا مبدل می شوند و در داخل پیله باریک خود که دارای حاشیه های ضخیم و وسط آن نازک می باشند و با موی های آن ها ترکیب شده قرار می گیرند. مرحله تشکیل پیوپا در حدود ده الی هجده روز را در بر می گیرد و این بستگی به حرارت دارد.
شکل ( 47-4 ) تخم، پیوپا و حشرۀ بالغ مور پت دار
سلام دوستان محترم ! تشکر از اینکه از وبلاکم دیدن نمودید. هدفم از ایجاد این وبلاک به اشتراک گذاشتن نتایج تحقیقاتم در طی 10 سال که بصورت عملی درحصه کنترول امراض و آفات نباتی در تمام ولسوالی هرات باستان به عنوان آمر حفاظه نباتات و قرانطین ولایت هرات کار کردم برای تمام هموطنانم میباشد. و ازتمام دوستانی که از وبلاک من دیدن میکنند تقاضا میکنم که با نظریات و پیشنهادات مفید خویش در عرصه روش های ساده و کم مصرف کنترول امراض و آفات نباتی مرا یاری کنند. تا بلکه بتوانیم در آینده با افزایش محصولات زراعتی سالم دیگر هیچ گرسنه ی در هیچ جای از کشور عزیز مان سراغ نداشته باشیم.